Kościół Pokoju w Jaworze

Historia Kościoła Pokoju rozpoczęła się wraz z zakończeniem Wojny Trzydziestoletniej (1618-1648) i zawarciem 24 października 1648 roku Pokoju Westfalskiego.

Nowe świątynie musiały być usytuowane w odległości strzału armatniego od murów miejskich, zaś ich wygląd nie mógł przypominać dotychczas stawianych kościołów. Ponadto nie mogły posiadać wież, a podstawą ich konstrukcji nie mogły być ani cegła, ani kamień.

Ponieważ wycieńczone wojną mieszczaństwo nie było w stanie ponieść kosztów budowy, wysłano do protestanckich krajów północy trzech emisariuszy z prośbą o pomoc. Powrócili po dwóch latach z kwotą 4600 talarów.

Kościół został wzniesiony w oparciu o konstrukcję ryglową. Drewniany szkielet wypełnia zaprawa ze słomy, gliny i kawałków desek, a dach kryty jest gontami. Frontony lóż drugiej empory przedstawiają w obrazach 72 sceny nowotestamentowe z odpowiednimi sentencjami, a czwartej 71 scen starotestamentowych. Piętra pierwsze i trzecie zdobią wizerunki herbów, a także rodowych siedzib szlacheckich. Szlacheckie godła w Kościele Pokoju stanowią swoistą księgę historii ziemi jaworskiej, pamiątkę po tak zasłużonych rodzinach jak von Schweinitz, von Hochberg, von Reibnitz, von Zedlitz i wielu innych. Twórcą większości malowideł na emporach był malarz Georg Flegel z Kowar.

Jednym z najpiękniejszych elementów kościoła jest pochodząca z 1670 roku barokowa ambona, dzieło Matthäusa Knote z Legnicy. Nadano jej formę kielichowego kosza, zdobionego figurami czterech ewangelistów. Godna uwagi jest także drewniana chrzcielnica z 1656 roku oraz konfesjonały – trzy pochodzą z roku 1683, a czwarty jest nieco późniejszej daty. Wewnątrz kościoła zachowało się wiele barokowych i rokokowych ław, krzeseł i taboretów. Ołtarz został wykonany w 1672 roku przez Martina Schneidera z Kamiennej Góry. Fundatorami była rodzina hrabiów von Hochberg z Roztoki. Pierwotnie centrum ołtarza zajmował obraz przedstawiający Ostatnią Wieczerzę. W czasie renowacji Kościoła w 1854 roku został przeniesiony do absydy. Jego miejsce zajął wówczas obraz „Jezus w Getsemane”. Dodatkowo ołtarz zdobią figury Mojżesza i Jana Chrzciciela. Organy, odrestaurowane w 2002 roku, zbudowane zostały przez wrocławskiego organmistrza Andreasa Lummerta w 1855 roku.

Na terenie obecnego parku wokół kościoła pierwotnie znajdował się cmentarz ewangelicki. Zlikwidowano go w grudniu 1972 roku. Jedyną pamiątką po nim są wmurowane w ściany świątyni wspaniale zdobione epitafia. Kościół jest doskonałym przykładem i świadectwem tego, co może zdziałać Bóg przez ludzkie ręce. Jest zabytkiem architektury protestanckiej wysokiej wartości artystycznej i historycznej.

W grudniu 2001 roku Kościoły Pokoju w Jaworze i w Świdnicy zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.